Waarom gedrag verandert: een inkijkje in de belevingswereld van iemand met dementie

Wanneer je zorgt voor iemand met dementie, zie je vaak dat gedrag verandert. Misschien wordt je vader sneller boos, trekt je moeder zich terug of ontstaat er onrust die je niet eerder kende. Dat voelt soms verwarrend en kan je het gevoel geven dat je je dierbare kwijtraakt.

Toch zit er bijna altijd iets achter dit gedrag. Vaak is het geen onwil, maar een uiting van hoe de wereld voor iemand met dementie verandert. In dit artikel nemen we je mee in die belevingswereld. Door beter te begrijpen wat iemand voelt en ervaart, wordt het gedrag vaak een stukje minder ongrijpbaar en ontstaat er meer ruimte voor rust en begrip.

De wereld verandert van binnenuit

Dementie beïnvloedt niet alleen het geheugen, maar ook hoe iemand informatie verwerkt, emoties voelt en prikkels ervaart. Dit zorgt ervoor dat dagelijkse situaties veel moeilijker worden om te begrijpen. Waar jij een logische volgorde ziet, ervaart iemand met dementie soms een wirwar van indrukken zonder duidelijke samenhang.

Dat kan leiden tot gevoelens van:

• Verwarring
• Angst
• overprikkeling en een verlies van houvast.

Gedrag is dan vaak een manier om hiermee om te gaan.

Wat gebeurt er in het hoofd van iemand met dementie?

Uit onderzoek blijkt dat bepaalde hersengebieden die normaal helpen bij het ordenen, plannen, filteren en begrijpen van informatie, steeds minder goed werken. Dat betekent dat iemand:

• prikkels moeilijk kan verwerken
• emoties niet altijd kan reguleren
• moeite heeft om situaties in te schatten
• sneller schrikt of overspoeld raakt
• minder controle ervaart over het eigen gedrag.

Dit maakt de wereld niet alleen kleiner maar ook minder voorspelbaar. Gedrag dat voor jou onverwacht lijkt, kan voor iemand met dementie een reactie zijn op iets dat te veel, te snel of te ingewikkeld voelt.

Gedrag vertelt vaak wat woorden niet meer kunnen zeggen

Naarmate dementie vordert, wordt het moeilijker om gevoelens en wensen onder woorden te brengen. Daardoor wordt gedrag soms de enige manier om duidelijk te maken wat er aan de hand is.

Onrust kan betekenen dat iemand zich niet veilig voelt

Geluidsprikkels, drukte of fel licht kunnen overweldigend zijn. Iemand die veel beweegt of zoekt, probeert misschien spanning kwijt te raken.

Agressie kan betekenen dat iemand niet begrijpt wat er gebeurt

Wanneer iemand onverwacht wordt aangeraakt of bang wordt, kan het lichaam reageren vanuit reflex. Niet vanuit boosheid, maar vanuit bescherming.

Apathie kan betekenen dat het niet lukt om zelf te beginnen

Bij sommige vormen van dementie raakt het startvermogen in het brein verstoord. De wil is er misschien nog wel, maar het vermogen om in actie te komen ontbreekt.

Achterdocht kan betekenen dat iemand grip probeert te krijgen

Als je de rode draad kwijtraakt en dingen vergeet, lijkt het alsof spullen verdwijnen of mensen onbetrouwbaar zijn. Dat voelt angstig en leidt tot zoeken naar verklaringen.

Hoe voelt de wereld voor iemand met dementie?

Mensen met dementie leven steeds meer in het moment. Ze vertrouwen minder op geheugen en meer op sfeer, toon en lichaamstaal. De wereld kan aanvoelen als:

• Onbekend
• Onvoorspelbaar
• Te snel
• Te vol met prikkels.

Je kunt het vergelijken met wakker worden in een vreemd huis zonder te weten hoe je daar bent gekomen. In dat gevoel van onzekerheid is gedrag een manier om veiligheid te zoeken.

Wat kun jij als naaste betekenen?

Je hoeft het gedrag niet op te lossen. Wel kun je helpen door een omgeving te creëren waarin je dierbare zich minder overweldigd voelt.

Kleine dingen kunnen al helpen:

• rust en voorspelbaarheid
• duidelijke en eenvoudige communicatie
• een rustige omgeving met weinig prikkels
• vertrouwde gezichten en rituelen 
• blijven aansluiten bij gevoelens in plaats van feiten

Door te kijken naar het gevoel achter het gedrag ontstaat er vaak meer ruimte voor zachtheid en begrip.

Je staat er niet alleen voor

Gedragsverandering bij dementie raakt niet alleen de persoon zelf, maar zeker ook de mensen die van hem of haar houden. Het kan je raken, uitputten of verdrietig maken. Het is belangrijk te weten dat jouw gevoelens er ook mogen zijn. En dat het goed is om steun te vragen wanneer dat nodig is. Bij Martha Flora weten we hoe belangrijk een veilige en rustige omgeving is voor mensen met dementie. Een omgeving waarin gedrag wordt gezien als signaal en waarin bewoners zich gehoord voelen, ook als woorden moeilijker komen.

Tot slot

Gedragsverandering bij dementie is geen karakterverandering maar een reactie op een wereld die steeds moeilijker te begrijpen is. Door te kijken naar wat iemand voelt ontstaat een diepere vorm van begrip. Dat begrip kan zowel jou als je dierbare helpen om samen meer rust en verbondenheid te vinden, ook in een fase waarin veel verandert.